Światalski Kazimierz (1886–1962), działacz polityczny, minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego, premier, poseł na Sejm, senator Rzeczypospolitej Polskiej.
Ur. 4 III w Sanoku, był synem Albina (zm. 1923), powstańca styczniowego, wicestarosty (komisarza) pow. w Sanoku (1876–90), starosty pow. w Rudkach (1891–1904), oraz Antoniny Marii z domu Veith. Miał siostrę Stefanię Wciślakową (ur. 1894).
Ś. od r. 1896 uczył się w gimnazjum w Sanoku i od r. 1904 działał tam w tajnej organizacji młodzieżowej «Promieniści». Po zdaniu t.r. matury z wyróżnieniem studiował literaturę polską na Wydz. Filozoficznym Uniw. Lwow. W r. 1908 wstąpił do akademickiej organizacji niepodległościowej «Życie», kierowanej przez Adama Skwarczyńskiego, a w r.n. do powołanego przez Kazimierza Sosnkowskiego Związku Walki Czynnej. Współpracował z założonym w listopadzie 1910 przez Hipolita Śliwińskiego Polskim Stronnictwem Postępowym. Na podstawie pracy Stosunek Jana Kochanowskiego do Pisma Świętego, napisanej pod kierunkiem Wilhelma Bruchnalskiego, otrzymał t.r. stopień doktora. Uczył następnie we Lwowie języka polskiego: od r. 1910 w VI Gimnazjum, a od r. 1912 w VIII Gimnazjum. W październiku 1912 wstąpił do Związku Strzeleckiego, w którym ukończył kurs żołnierski. Od listopada r.n. współredagował wydawany we Lwowie organ PPS, miesięcznik „Przedświt”.
Po wybuchu pierwszej wojny światowej Ś. został 4 VIII 1914 adiutantem Mariana Kukiela w komendzie Związku Strzeleckiego. Dn. 30 VIII t.r. przeniósł się do Krakowa i na polecenie kierującego Dep. Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego por. Władysława Sikorskiego objął nazajutrz funkcję adiutanta w krakowskiej komendzie placu formowanych Leg. Pol.; od 16 X dowodził tą komendą. Wobec zbliżania się do Krakowa wojsk rosyjskich, ewakuował się w listopadzie do Jabłonkowa na Śląsku Cieszyńskim, gdzie nadal dowodził komendą placu Leg. Pol., a od stycznia 1915 kierował stacją zbiorczą chorych legionistów. W lutym t.r. przeniósł się z Dep. Wojskowym do okupowanego przez wojska austriackie Piotrkowa. Pracował tam jako referent kancelarii Dep. Wojskowego, następnie od lipca w komisji kasowej oddziałów garnizonowych Leg. Pol., a od sierpnia w biurze zasiłkowym dla rodzin legionistów. Pod koniec lipca rozpoczął pisanie diariusza. W konflikcie Sikorskiego z komendantem I Brygady Leg. Pol. Józefem Piłsudskim poparł tego ostatniego i 6 X t.r. przeszedł do sztabu, stacjonującej wówczas na Wołyniu, I Brygady. W okresie 4 XI – 8 XII załatwiał w Lublinie zlecone przez Piłsudskiego sprawy polityczne, a od stycznia 1916 kierował kancelarią I Brygady; faktycznie pełnił funkcję referenta politycznego Piłsudskiego i w jego imieniu prowadził poufne misje w Krakowie, Lwowie, Warszawie i ponownie w Lublinie. Dn. 10 V t.r. został awansowany na podporucznika. Po odmowie 11 VII 1917 złożenia przysięgi wierności cesarzowi Niemiec Wilhelmowi II został 13 VII t.r. zwolniony z Leg. Pol. przez ich dowódcę płk. Zygmunta Zielińskiego. Wrócił do Lwowa, do pracy w VI Gimnazjum jako nauczyciel języka polskiego. We wrześniu wstąpił do tajnej POW; zajmował się przerzutem jej emisariuszy do Rosji. Z Kazimierzem Dłuskim, Heleną Radlińską i H. Śliwińskim powołał 29 IX w Krakowie Ligę Niezawisłości Polski i został członkiem jej Komitetu Głównego (przemianowany następnie na KC). W r. 1918 wszedł w skład Konwentu Organizacji «A», tajnego ośrodka kierowniczego piłsudczyków.
W przeddzień zbrojnego wystąpienia Ukraińców we Lwowie, 31 X 1918, zalecał Ś. dowodzącemu POW w mieście Ludwikowi de Laveaux mobilizację. Po wybuchu walk i powołaniu Polskiego Komitetu Narodowego wszedł w skład jego Komitetu Wykonawczego jako reprezentant POW. Dn. 17 XI t.r. udał się samolotem do Przemyśla, a 19 XI do Krakowa, z zadaniem przyśpieszenia interwencji WP we Lwowie. Po dotarciu 20 XI do Lwowa odsieczy WP pod dowództwem ppłk. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza i wyparciu dwa dni później z miasta Ukraińców Ś. został przedstawicielem Tymczasowego Naczelnika Państwa Piłsudskiego w powołanym 23 XI Tymczasowym Komitecie Rządzącym, naczelnej władzy we Lwowie i Galicji Wschodniej. Dn. 12 XII zamieszkał w Warszawie i od 15 XII pełnił funkcję szefa kancelarii w Adiutanturze Generalnej Naczelnego Wodza Piłsudskiego. Przyjęty 17 XII do WP (ze stażem od 1 XI 1918), został awansowany na porucznika, w grudniu 1919 na kapitana, a 25 VI 1920 na majora (ze starszeństwem z 1 IV 1920). Napisał Piłsudskiemu przemówienie na otwarcie 10 II 1919 Sejmu Ustawodawczego. Po objęciu 20 II t.r. przez Piłsudskiego funkcji Naczelnika Państwa został referentem politycznym i prasowym w Adiutanturze tego urzędu, a faktycznie – sekretarzem Piłsudskiego. W okresie wojny polsko-sowieckiej był od lipca do grudnia 1919 łącznikiem Naczelnika z polską delegacją w tajnych rokowaniach rozejmowych z Rosją Sowiecką; od lipca do listopada 1920 towarzyszył Piłsudskiemu podczas obrad Rady Obrony Państwa. Od lutego 1922 współpracował z warszawskim dwutygodnikiem (potem miesięcznikiem) „Droga”, redagowanym przez Skwarczyńskiego. W Adiutanturze Naczelnika Państwa pracował także po złożeniu tej funkcji przez Piłsudskiego 14 XII t.r., do likwidacji urzędu w marcu 1923. Po wycofaniu się w maju t.r. Piłsudskiego z życia politycznego, pozostał jego współpracownikiem. Marszałek, podczas przyjazdów z Sulejówka, zatrzymywał się w warszawskim mieszkaniu Ś-ego przy ul. Kruczej 31.
W marcu 1923 powołał Ś., m.in. z Walerym Sławkiem, Michałem Sokolnickim i Arturem Śliwińskim, Inst. Badań Najnowszej Historii Polski (od r. 1930 Inst. Badania Najnowszej Historii Polski). Od marca 1924 pracował w Biurze Historycznym Sztabu Generalnego WP, a w kwietniu t.r. z Tadeuszem Schaetzlem, Antonim Sujkowskim, Skwarczyńskim i Sławkiem założył, związaną z masonerią, piłsudczykowską organizację społeczno-polityczną p.n. Konfederacja Ludzi Pracy. W zbiorze „Wspomnienia legionowe” (W. 1924 I) opublikował artykuł Z listów. Dn. 3 VII został przeniesiony do rezerwy, a 23 II 1925 zrezygnował z pracy w Biurze Historycznym Sztabu Generalnego. Na polecenie Piłsudskiego, a za zgodą ministra spraw zagranicznych Aleksandra Skrzyńskiego, przebywał od kwietnia do października t.r. we Francji, gdzie zbierał informacje o pertraktacjach Francji, Wielkiej Brytanii i Niemiec poprzedzających zawarcie 16 X tzw. traktatu reńskiego w Locarno. Po powrocie do Warszawy, nadal współpracując z „Drogą”, publikował artykuły polityczne w „Głosie Prawdy”, piłsudczykowskim tygodniku pod redakcją Wojciecha Stpiczyńskiego; napisał też do „Strzelca” Kartkę z pamiętników legionisty (R. 6: 1926 nr 40–42).
W pierwszych miesiącach r. 1926 organizował Ś. w swym mieszkaniu spotkania «ośrodka dyspozycyjnego» piłsudczyków, ale prawdopodobnie nie brał udziału w przygotowaniach tej grupy do zamachu stanu. W dniu zamachu, 12 V t.r., spowodował na polecenie Piłsudskiego ogłoszenie nazajutrz strajku przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Kolejarzy, co utrudniło transport oddziałów WP wiernych rządowi Wincentego Witosa. Po wyborze 1 VI Ignacego Mościckiego na prezydenta RP zastępował od 16 VI szefa jego Kancelarii Cywilnej, Stanisława Cara, a następnie 25 X objął funkcję dyrektora w Dep. Politycznym MSW, kierowanym przez gen. Felicjana Sławoja Składkowskiego. Na polecenie Piłsudskiego tworzył ze Sławkiem od wiosny 1927 polityczną reprezentację obozu sanacji, nazwaną w styczniu 1928 BBWR; dla nowej partii pozyskał polityków różnych orientacji. W marcu t.r. BBWR wygrał wybory, ale nie uzyskał większości w parlamencie. Ś. z Piłsudskim napisał orędzie Mościckiemu na otwarcie Sejmu 27 III. Wchodząc obok m.in. Józefa Becka, Adama Koca, Aleksandra Prystora i Sławka do bezwzględnie oddanej Piłsudskiemu tzw. grupy pułkowników, objął 27 VI funkcję ministra WRiOP w czwartym rządzie Kazimierza Bartla. Na tym stanowisku dążył do ujednolicenia ustroju szkolnego i osłabienia szkolnictwa mniejszości narodowych we wschodnich województwach kraju, a w ministerstwie zatrudnił urzędników realizujących koncepcję tzw. wychowania państwowego. Od lipca uczestniczył w pracach obozu sanacji nad zmianami w konstytucji. W r. 1929 zakończył współpracę z „Głosem Prawdy”. Diariusz dyktował od t.r. swej sekretarce, Wandzie Burawskiej (od r. 1948 żona Władysława Broniewskiego).
Wobec narastającego konfliktu Piłsudskiego z Sejmem, Ś. zastąpił 14 IV 1929 Bartla na stanowisku premiera. W konflikcie z opozycją parlamentarną prezentował początkowo stanowisko koncyliacyjne, m.in. 18 IV t.r. na konferencji z marszałkiem Sejmu Ignacym Daszyńskim, już jednak 5 V w rozmowie z przewodniczącym Tryb. Stanu Leonem Supińskim sugerował zawieszenie rozprawy przeciw byłemu ministrowi skarbu Gabrielowi Czechowiczowi (za finansowanie kampanii wyborczej BBWR z budżetu państwa), grożąc najściem Trybunału przez oficerów wiernych Piłsudskiemu. Dn. 15 V otworzył z prymasem Augustem Hlondem Powszechną Wystawę Krajową w Poznaniu. Z kierującymi klubem parlamentarnym BBWR Sławkiem i Prystorem, kontynuował od lipca politykę konfrontacji z opozycją. Dn. 31 X ustalił, że podczas sesji budżetowej parlamentu będzie go zastępował minister spraw wojskowych Piłsudski; ostatecznie jednak marszałek Sejmu Ignacy Daszyński obrad nie otworzył, a sesja została 5 XI przez prezydenta Mościckiego odroczona na miesiąc. Z powodu zwiększającego się kryzysu gospodarczego, poparł koncepcję ministra skarbu Ignacego Matuszewskiego ograniczenia wydatków budżetowych. Doprowadził do podpisania 31 X traktatu z Niemcami, likwidującego wzajemne roszczenia finansowe; nie miało to jednak większego znaczenia wobec trwającej z tym państwem wojny gospodarczej. Wsparł propagowane przez BBWR zmiany w konstytucji i 19 XI wygłosił w Filharmonii Warszawskiej, transmitowany przez Polskie Radio, odczyt pt. O rewizję konstytucji (W. 1930); proponował w nim m.in. wprowadzenie większościowej ordynacji wyborczej oraz wzmocnienie władzy wykonawczej. Po otwarciu 5 XII 1929 sesji Sejmu opozycyjny Centrolew przegłosował nazajutrz wniosek nieufności wobec rządu, toteż Ś. z całym gabinetem podał się 7 XII t.r. do dymisji. Obowiązki premiera pełnił do zaprzysiężenia kolejnego rządu Bartla 30 XII. Opozycję sejmową skrytykował w serii odczytów: 14 XII 1929 w Filharmonii Warszawskiej (Dwa dni w Sejmie, W. 1929), 26 I 1930 w Teatrze Starym w Krakowie (Ich rewizje konstytucji, W. 1930) oraz ponownie w Filharmonii Warszawskiej 28 III t.r. (Ich parlamentaryzm, „Gaz. Pol.” 1930 nr 105). W zbiorze „Opowieści legionowe 1914–1918” (W. 1930) opublikował kolejny artykuł Z listów.
Po rozwiązaniu 30 VIII 1930 parlamentu i aresztowaniu w nocy z 9 na 10 IX t.r. przywódców Centrolewu prowadził Ś. ze Składkowskim i Sławkiem kampanię wyborczą BBWR. W wyborach 16 XI, odbywających się w atmosferze zastraszenia, kandydował z trzeciego miejsca (po Piłsudskim i Sławku) listy państw. BBWR i zdobył mandat poselski. W dniu otwarcia Sejmu, 9 XII, został wybrany na marszałka izby. Pełniąc tę funkcję wprowadził regulamin ograniczający niezależność posłów, m.in. ustalił limit czasu wystąpień przedstawicieli klubów parlamentarnych, a w lutym 1931 zablokował wyjaśnienie przez Sejm sprawy torturowanych w więzieniu w Łucku działaczy nielegalnej Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy. Na polecenie Piłsudskiego wyjechał w czerwcu 1932 do Niemiec, Austrii, Włoch i Francji w celu zebrania informacji o polityce wewnętrznej i zagranicznej tych państw. W służbowym mieszkaniu premiera Janusza Jędrzejewicza uczestniczył od maja 1933 z Beckiem, Prystorem i Sławkiem w naradach dotyczących nowej konstytucji. Na zbojkotowanym przez opozycję posiedzeniu Sejmu zezwolił 26 I 1934, wbrew konstytucji, na przegłosowanie kwalifikowaną większością głosów zredagowanych przez Cara tez konstytucyjnych jako ustawy oraz złamał regulamin Sejmu nie stwierdzając kworum i uchylając się od zarządzenia przeliczenia głosów. Przy poddaniu pod głosowanie 23 III 1935 całości poprawek Senatu do ustawy, usankcjonował brak wymaganej w Konstytucji marcowej większości dwóch trzecich głosów. Nowa konstytucja weszła w życie 24 IV t.r. Po śmierci Piłsudskiego (12 V) Ś. był współautorem pogrzebowego przemówienia Mościckiego, wygłoszonego 18 V przed katedrą na Wawelu.
Po przyjęciu przez Sejm 8 VII 1935 nowej ordynacji wyborczej i wyborach parlamentarnych we wrześniu t.r. Ś. nie przyjął 30 IX propozycji prezydenta Mościckiego objęcia teki premiera. Mianowany przez niego senatorem, został 5 X wybrany na wicemarszałka Senatu. Po dymisji 12 X rządu Sławka i ogłoszeniu 30 X decyzji o rozwiązaniu BBWR rola polityczna Ś-ego osłabła, zwłaszcza że wbrew własnemu środowisku sprzeciwiał się dalszej marginalizacji parlamentu. Dn. 28 XI zakończył pisanie diariusza. Mianowany 29 XI woj. krakowskim, rozpoczął urzędowanie 3 XII i tego dnia zrzekł się mandatu senatora. W Krakowie, mimo prób mediacji, nie zdołał zapobiec wybuchowi strajku 17 III 1936 w Zakładach Gumowych «Semperit», proklamowaniu 22 III t.r. strajku generalnego w mieście oraz starciom 27 III robotników z policją, w których zginęło osiem osób. Odwołany 20 IV z funkcji wojewody, wrócił do Warszawy; zamieszkał w swej willi przy ul. Balonowej 20. W czerwcu uczestniczył w przekształceniu Inst. Badania Najnowszej Historii Polski w Inst. Józefa Piłsudskiego Poświęcony Badaniu Najnowszej Historii Polski i w grudniu został jego wiceprezesem. W r. 1937 zredagował tomy V–VI i VIII–IX wydanych przez Instytut „Pism zbiorowych” Piłsudskiego. Z „Drogą” współpracował do zawieszenia jej edycji w sierpniu t.r.
Po wybuchu 1 IX 1939 drugiej wojny światowej Ś. zgłosił się do WP, ale nie został przyjęty. Swoje archiwum ukrył w willi przy ul. Balonowej i 4 IX t.r. udał się z żoną na wschód. W Brześciu Lit. został 19 IX aresztowany przez Niemców. Osadzony w Oflagu XVIII A w Lienzu, został w czerwcu 1940 przeniesiony do Oflagu II C w Woldenbergu (obecnie Dobiegniew). Stał się tam liderem grupy oficerów o zapatrywaniach piłsudczykowskich, ale wg Józefa Kuropieski «był jednym z niewielu ludzi, którzy się nie przestawiali, nie dopasowywali, nie zabiegali o niczyje względy ani o popularność». W lutym 1945, po wyzwoleniu obozu przez Armię Czerwoną, wrócił do Warszawy i odzyskał większość swego archiwum (zniszczeniu uległ m.in. diariusz z l. 1917–18 i 1. poł. r. 1919 oraz z l. 1923–4 i początku r. 1935). Osiadł następnie w pobliskim Zalesiu Dolnym. Zarabiał na życie tłumaczeniami z języka angielskiego. Utrzymywał luźne kontakty z pozostałymi w kraju piłsudczykami, m.in. ppłk. Wacławem Lipińskim, a także korespondował z mieszkającymi w Nowym Jorku Wacławem Jędrzejewiczem, Henrykiem Floyar-Rajchmanem oraz Ignacym Matuszewskim, a po jego śmierci z jego żoną, Haliną Konopacką; stanowczo odrzucał namowy Konopackiej do wyjazdu z kraju. Prowadził notatki zawierające krytyczne uwagi o wprowadzanym w Polsce ustroju, nie włączył się jednak w żadną działalność polityczną.
Na polecenie wiceministra bezpieczeństwa publicznego, gen. Romana Romkowskiego i dyrektora Dep. Śledczego tego resortu, płk. Józefa Różańskiego, został Ś. w nocy z 15 na 16 XI 1948 aresztowany wraz z żoną; jego archiwum, diariusz, notatki polityczne i bieżąca korespondencja uległy konfiskacie. Żona została zwolniona po dwóch tygodniach, natomiast Ś., przetrzymywany w X Pawilonie więzienia Mokotowskiego, został objęty śledztwem dopiero w r. 1951 i przesiedział bez wyroku ponad pięć i pół lat. Na podstawie dekretu z 22 I 1946 o «odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego» prokuratura sporządziła 13 XI 1953 akt oskarżenia, a Sąd Wojewódzki w Warszawie skazał Ś-ego 31 V 1954 na osiem lat więzienia; Sąd Najwyższy 15 X t.r. wyrok ten podtrzymał. Karę odbywał Ś. w więzieniu Mokotowskim, następnie od 31 V 1955 w więzieniu w Potulicach (pow. nakielski). Ze względu na stan zdrowia sąd warszawski zezwolił 15 X t.r. na przerwanie kary; objęty amnestią z 27 IV 1956 Ś. do więzienia już nie wrócił.
W wyniku podjętych starań Ś. odzyskał część swego archiwum, w tym korespondencję Piłsudskiego (pozostałą część przekazano do CAW). Zezwolono mu na sporządzenie odpisów diariusza, zdeponowanego w Arch. MSW, następnie w AAN. Ś. utrzymywał kontakt listowny ze współtwórcami instytutów Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku (W. Jędrzejewiczem) i Londynie (Schaetzlem). W wydawanym przez Instytut londyński roczniku „Niepodległość” (T. 7: 1962) opublikował opracowane przez siebie „Listy Józefa Piłsudskiego Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza z lat 1919–1920”, a pozostałą korespondencję Piłsudskiego z l. 1914–17 i 1919–27 podarował temu Instytutowi. Na początku r. 1962 przeniósł się do Warszawy i zamieszkał w wynajętym lokalu przy ul. Solec 66.
Ś. budził rozbieżne opinie. Był chłodny w kontaktach oficjalnych, ale miał bogate życie towarzyskie. W młodości i w latach dojrzałych był świetnym tenisistą, uprawiał turystykę tatrzańską, lubił tańczyć. Silny psychicznie, o twardych przekonaniach, samodzielny w myśleniu, nie dbał o własne interesy i nie zabiegał o karierę. Po okresach intensywnej działalności politycznej uprawiał przez długie lata pracę naukową, dokumentacyjną i publicystyczną. Przez polityków opozycji uważany był za marionetkę Piłsudskiego i człowieka o miałkiej osobowości, jednak współpracownicy uznawali go za jednostkę o wybitnej inteligencji, «bystrej i szybkiej orientacji, znacznej ekspansywności temperamentu życiowego» (J. Jędrzejewicz). W okresie niewoli w obozie jenieckim dał się poznać jako człowiek «najbardziej doświadczony politycznie» (Kuropieska), a po drugiej wojnie światowej był uznawany za nieformalnego lidera piłsudczyków pozostałych w kraju. Dn. 23 XII 1962 wpadł w Warszawie pod tramwaj; w następstwie obrażeń zmarł 28 XII t.r. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kw. II B 30 rząd 3 grób 16). Był odznaczony Krzyżem Oficerskim i Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości, Medalem Pamiątkowym «Za wojnę 1918–1921», Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości oraz estońskim Orderem Krzyża Orła I kl.
Ś. był dwukrotnie żonaty; w zawartym 4 VIII 1914 małżeństwie z Julią z Jaroszewiczów (zob. Świtalska Julia) nie miał dzieci. Po rozwodzie w r. 1927 ożenił się z Janiną Tynicką (1898–1995), urzędniczką, nauczycielką. W małżeństwie tym miał syna Jacka (1928–1944), żołnierza AK (pseud. Sadowski), w powstaniu warszawskim 1944 r. walczącego w stopniu szeregowca w 1. dyonie 7. Pułku Ułanów Lub., poległego 1 VIII podczas ataku na gmach Gestapo w al. Szucha.
Archiwum Ś-ego wdowa podarowała w r. 1978 Bibliotece Uniw. Warsz. Pośmiertnie opublikowano, opracowaną częściowo przez Ś-ego, „Korespondencję 1914–1917” Piłsudskiego (Londyn 1984). Wydano także Diariusz 1919–1935 (oprac. A. Garlicki, R. Świętek, W. 1992), a następnie jego partie wcześniejsze: Diariusz VIII 1915 – I 1917, Cz. 1 (oprac. J. Piotrowski, W. Suleja, „Niepodległość” T. 47: 1995), Diariusz 1916–1917, Cz. 2 (oprac. W. Dworzyński, W. Suleja, tamże T. 48: 1996) oraz Diariusz: uzupełnienia z lat 1919–1932 (oprac. P. Duber, W. Suleja, W. 2012).
Cyga n, Oficerowie Leg. Pol., V; Enc. powstania warsz., VI (dot. syna, Jacka); Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, W. 1999; Łoza, Czy wiesz, kto to jest? I; Markiewicz H., Romanowski A., Skrzydlate słowa. Wielki słownik cytatów polskich i obcych, Kr. 2005; Ministrowie Polski Niepodległej 1918–1945, Szczecin 2001; PSB (Sławek Walery, Stpiczyński Wojciech, Sujkowski Antoni); Słown. pol. tow. nauk., II cz. 3; Słownik polityków polskich XX w., P. 1998; Zawadzk i J. M., Senatorowie. Losy wojenne i powojenne, W. 2012 (fot.); – Ajnenkiel A., Konstytucje Polski 1791–1997, W. 2001; Biedrzycka A., Kalendarium Lwowa 1918–1939, Kr. 2012; Brzoza C., Kraków między wojnami. Kalendarium 28 X 1918 – 6 IX 1939, Kr. 1998; Chojnowski A., Piłsudczycy u władzy. Dzieje Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, Wr. 1986; Duber P., Działalność polityczna Kazimierza Świtalskiego w latach 1926–1939, P. 2013; tenże, Nieznana misja Kazimierza Świtalskiego we Francji w 1925 r., „Przegl. Hist.” 2010 nr 3 s. 445–53; Faryś J., Piłsudski i piłsudczycy, Szczecin 1991; Gabinety II Rzeczypospolitej, Red. J. Faryś. J. Pajewski, Szczecin–P. 1991; Jędrzejewicz W., Cisek J., Kalendarium życia Józefa Piłsudskiego 1867–1935, Kr.–Łomianki 2007 I–IV; Kacperski K., Próby reformy systemu wyborczego do Sejmu i Senatu w procesie rewizji konstytucji marcowej w latach 1928–1930, W. 2015; Kirchner H., Nałkowska albo życie pisane, W. 2011; Klimecki M., Wojna polsko-ukraińska, W. 2014; Konstytucje Polski, Red. M. Kallas, W. 1990 II; Krasucki E., Gabinet Kazimierza Świtalskiego, w: Od Morawieckiego do Składkowskiego, Red. J. Faryś i in., Szczecin 2011 s. 165–84 (fot.); Księga dziejów 7 Pułku Ułanów Lubelskich im. generała Kazimierza Sosnkowskiego, Londyn 1969 s. 639 (dot. syna, Jacka); Kulesza W. T., Koncepcje ideowo-polityczne obozu rządzącego w Polsce w latach 1926–1935, Wr. 1985; Leczyk M., Oblicze społeczno-polityczne Drugiej Rzeczypospolitej W. 1988; Ładyka T., Polska Partia Socjalistyczna (Frakcja Rewolucyjna) w latach 1906–1914, W. 1972; Łukasiewicz J., Działalność polityczna Kazimierza Świtalskiego w latach 1926–1928, „Przegl. Zachodniopomor.” T. 36: 1992 z. 1 s. 77–89; Marszałkowski T., Zamieszki, ekscesy i demonstracje w Krakowie 1918–1939, Kr. 2006 s. 346, 349, 355, 365; Mauersberg S., Komu służyła szkoła w Drugiej Rzeczypospolitej? Wr. 1988; Mazur G., Życie polityczne polskiego Lwowa 1918–1939, Kr. 2007; Molenda J., Piłsudczycy a narodowi demokraci 1908–1918, W. 1980; Naczelny Komitet Narodowy i jego współpracownicy 1914–1915, (b.m.r.w.) s. 6; Nałęcz D., Sen o władzy, W. 1994; Nowakowski J. M., Walery Sławek (1879–1939), W. 1988; Paruch W., Myśl polityczna obozu piłsudczykowskiego 1926–1939, L. 2005; Piotrowski J., Przyczynek źródłowy do przebiegu śledztwa przeciwko Kazimierzowi Świtalskiemu w latach 1948–1954, „Niepodległość” T. 51: 2000/1 s. 95–106; Podobiński S., Język diariusza Kazimierza Świtalskiego (sierpień 1915 – styczeń 1917), w: Inter arma cantant Musae, Red. T. Falęcki, B. Kulka, Częstochowa 1995/6; Próchnik A., Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej (1918–1933), W. 1983; Sadowska J., Ku szkole na miarę Drugiej Rzeczypospolitej, Białystok 2001 s. 42–5; Serwatk a T., Kazimierz Świtalski (1886–1962). Biografia polityczna, W. 2009; Słonimski A., Kroniki tygodniowe 1927–1931, W. 2001; tenże, Kroniki tygodniowe 1932–1935, W. 2001; tenże, Kroniki tygodniowe 1936–1939, W. 2004; Szkółka M., Sylwetka polityczna Kazimierza Świtalskiego, „Roczn. Sanocki” T. 9: 2006 s. 225–75; Świętek R., Kazimierz Świtalski, premier Rzeczypospolitej 14 IV – 7 XII 1929 r., w: Prezydenci i premierzy Drugiej Rzeczypospolitej, Red. A. Chojnowski, P. Wróbel, Wr. 1992 s. 261–83; tenże, Lodowa ściana, Kr. 1998; Wyszczelski L., Wojsko Piłsudskiego, W. 2005; Zaporowski Z., Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, L. 1992; – Jędrzejewicz J., W służbie idei, Londyn 1972; Jędrzejewicz W., Wspomnienia, Wr. 1993; Nałkowska Z., Dzienniki 1930–1939, W. 1988 I; Pragier A., Czas przeszły dokonany, Londyn 1966; Rzepecki J., Wspomnienia i przyczynki historyczne, W. 1956; Szematyzmy Król. Galicji za l. 1876–1904 (dot. ojca); Żongołłowicz B., Dzienniki 1930–1936, W. 2004; – AAN: sygn. 77, 131 (akta Kancelarii Cywilnej Naczelnika Państwa), sygn. 347, 407, 476, 6989 (akta Min. WRiOP); AP m. stoł. W.: sygn. IV 3 K 14/54 (Sąd Woj. dla m. stoł. W., akta procesowe); Arch. Narod. w Kr.: sygn. 4, 287 (akta Urzędu Woj. Krak. z l. 1921–39), sygn. 29/467/162 (akta Prokuratury Sądu Okręgowego w Kr. z l. 1921–39); B. Narod.: rkp. akc. 15497 (fot.), rkp. akc. 15345–15347, 15480–15495 (spuścizna Ś-ego); BUW: rkp. 1619, 1627–1632 (spuścizna); CAW: sygn. 1769/89/5010 (akta personalne); IPN w W.: sygn. 01251/153 (akta procesowe); Inst. J. Piłsudskiego w Londynie: sygn. 43/7/2a/17 (spuścizna T. Schaetzla); Inst. J. Piłsudskiego w Nowym Jorku: nr 053 sygn. 6 (spuścizna W. Jędrzejewicza).
Tomasz Serwatka